AQI กับ PM2.5 ต่างกันอย่างไร อ่านหน้าจอคุณภาพอากาศให้ถูก
อธิบายความต่างระหว่าง AQI และ PM2.5 แบบเข้าใจง่าย เหตุผลที่ AQI ไทยกับ US AQI ไม่เท่ากัน และวิธีเลือกดูค่าให้เหมาะกับสถานการณ์
เผยแพร่ 15 สิงหาคม 2569 · อัปเดต 18 สิงหาคม 2569
หลายคนเปิดสองแอปแล้วเห็นตัวเลขคุณภาพอากาศไม่เท่ากัน จนสงสัยว่าอันไหนถูก คำตอบคือมักถูกทั้งคู่ เพราะกำลังดูคนละอย่างกัน บทความนี้อธิบายว่า AQI คืออะไร ต่างจาก PM2.5 อย่างไร ทำไม AQI ไทยกับ US AQI ให้ตัวเลขไม่เท่ากัน และควรดูค่าไหนในสถานการณ์ใด
PM2.5 คือค่าที่วัด ส่วน AQI คือดัชนีที่แปลงมาแล้ว
PM2.5 คือปริมาณฝุ่นละอองขนาดเล็กในอากาศ มีหน่วยชัดเจนคือไมโครกรัมต่อลูกบาศก์เมตร เป็นค่าที่วัดได้โดยตรงจากสถานีตรวจวัด
AQI ย่อมาจาก Air Quality Index หรือดัชนีคุณภาพอากาศ ไม่ใช่ค่าที่วัดได้โดยตรง แต่เป็นตัวเลขที่คำนวณจากค่ามลพิษหลายชนิดแล้วแปลงให้อยู่บนสเกลเดียวกัน เพื่อให้สื่อสารกับคนทั่วไปง่ายขึ้น พูดง่าย ๆ คือ PM2.5 เป็นวัตถุดิบ ส่วน AQI เป็นผลลัพธ์หลังแปรรูป
เพราะเป็นดัชนี AQI จึงไม่มีหน่วย และไม่สามารถนำไปเทียบกับเกณฑ์ที่เขียนในหน่วย µg/m³ ได้ตรง ๆ การเอาเลข AQI ไปเทียบกับเกณฑ์ฝุ่นเป็นความสับสนที่พบบ่อยที่สุด
ทำไม AQI ไทยกับ US AQI ไม่เท่ากัน
แต่ละประเทศกำหนดสูตรแปลงของตัวเอง โดยอิงกับมาตรฐานคุณภาพอากาศและระดับที่ถือว่ายอมรับได้ในบริบทของประเทศนั้น เมื่อสูตรต่างกัน ค่าฝุ่นเดียวกันจึงให้เลขดัชนีต่างกัน และบางครั้งอยู่คนละระดับสีด้วย
โดยทั่วไป US AQI มักให้ตัวเลขที่ดูรุนแรงกว่า AQI ของไทยที่ค่าฝุ่นเดียวกัน เพราะเกณฑ์ของสหรัฐเข้มกว่าในช่วงความเข้มข้นระดับกลาง นี่คือเหตุผลที่คนเปิดสองแอปแล้วเห็นเลขต่างกันมากจนคิดว่าแอปหนึ่งพัง ทั้งที่ทั้งคู่คำนวณถูกตามสูตรของตัวเอง
ดังนั้นคำถามที่ควรถามเมื่อเห็นเลข AQI จึงไม่ใช่ว่าเลขนี้เท่าไร แต่คือเลขนี้เป็น AQI ของใคร
ค่าเดียวกัน สามหน้าตา
หน้าจอที่ออกแบบมาดีควรทำให้ผู้ใช้เลือกได้ว่าจะเห็นอะไร ไม่ใช่บังคับให้เห็นค่าเดียวแล้วเดาเอาเอง สำหรับ Airclock Mini ข้อมูลคุณภาพอากาศแยกเป็นสามค่าอิสระ ผู้ใช้จึงเลือกวางบนหน้าปัดได้ตามที่ต้องการ
- ✓PM2.5 คือความเข้มข้นจริงในหน่วย µg/m³ เหมาะกับการเทียบเกณฑ์ไทย
- ✓THAI AQI คือดัชนีตามสูตรของไทย เหมาะกับการสื่อสารกับคนในบ้าน
- ✓US AQI คือดัชนีตามสูตรของสหรัฐ เหมาะเมื่อต้องเทียบกับแอปต่างประเทศ
ควรดูค่าไหนเมื่อไหร่
ถ้าเป้าหมายคือการตัดสินใจเรื่องสุขภาพในไทย เช่น จะให้เด็กเล่นนอกบ้านไหม การดู PM2.5 ตรง ๆ แล้วเทียบกับเกณฑ์ของไทยจะตรงไปตรงมาที่สุด เพราะไม่ผ่านการแปลงสูตรที่ทำให้ต้องตีความซ้ำ
ถ้าเป้าหมายคือการสื่อสารกับคนอื่นอย่างรวดเร็ว ดัชนีจะสะดวกกว่า เพราะคนคุ้นกับการพูดว่าวันนี้อากาศอยู่ระดับสีส้ม มากกว่าการพูดเป็นตัวเลขไมโครกรัม
และถ้ากำลังเทียบข้อมูลข้ามแอปหรือข้ามประเทศ ให้ยึด PM2.5 เป็นตัวกลาง เพราะเป็นค่าเดียวที่นิยามตรงกันทุกที่ ส่วนดัชนีจะเปลี่ยนไปตามสูตรของแต่ละแหล่ง
อ่านสีบนหน้าจอโดยไม่สับสน
สีเป็นเครื่องมือที่ดีสำหรับการอ่านแวบเดียว แต่ควรมีคำหรือตัวเลขกำกับเสมอ เพราะระดับสีของแต่ละมาตรฐานไม่ตรงกัน และผู้ใช้บางคนแยกสีได้ไม่เท่ากัน
บนหน้าจอของเครื่องคำบอกระดับจะเป็นภาษาอังกฤษ เช่น VERY GOOD, GOOD, MODERATE หรือ UNHEALTHY เนื่องจากฟอนต์ในตัวเครื่องยังไม่รองรับอักษรไทย ส่วนในเว็บและแอปจะแสดงเป็นภาษาไทย จุดสำคัญคือไม่ว่าจะภาษาไหน ควรมีตัวเลขจริงอยู่ข้าง ๆ เสมอ เพื่อให้ผู้ใช้ตรวจสอบได้เองว่าคำนั้นมาจากค่าเท่าไร
สรุปสั้น ๆ
PM2.5 คือค่าที่วัดได้จริงและเทียบเกณฑ์ได้ตรง ส่วน AQI คือดัชนีที่แปลงมาแล้วและขึ้นกับสูตรของแต่ละประเทศ เมื่อเห็นเลขดัชนีให้ถามก่อนว่าเป็นของใคร และถ้าต้องเทียบข้ามแหล่งให้ยึด PM2.5 เป็นตัวกลาง
คำถามที่พบบ่อย
AQI คืออะไรแบบสั้นที่สุด
AQI คือดัชนีคุณภาพอากาศ เป็นตัวเลขไม่มีหน่วยที่คำนวณจากค่ามลพิษหลายชนิดแล้วแปลงลงบนสเกลเดียวกัน เพื่อให้บอกสภาพอากาศได้ด้วยเลขตัวเดียวและระดับสี
ทำไม AQI ในแอปหนึ่งเป็น 54 อีกแอปเป็น 90
เพราะใช้สูตรคนละมาตรฐาน โดยทั่วไป US AQI จะให้ตัวเลขสูงกว่า AQI ไทยที่ค่าฝุ่นเดียวกัน ทั้งสองเลขถูกต้องตามสูตรของตัวเอง ให้ดูว่าแอปนั้นระบุว่าเป็น AQI ของมาตรฐานใด
ถ้าจะดูค่าเดียวควรดูอะไร
สำหรับการใช้งานในไทยแนะนำให้ดู PM2.5 ในหน่วย µg/m³ เพราะเทียบกับเกณฑ์ของไทยได้โดยตรงและไม่เปลี่ยนความหมายเมื่อเปลี่ยนแหล่งข้อมูล
Airclock Mini แสดงได้ทั้ง PM2.5 และ AQI ไหม
ได้ ระบบแยกเป็นสามค่าคือ PM2.5, THAI AQI และ US AQI ผู้ใช้เลือกได้ว่าจะให้หน้าปัดแสดงค่าใด หรือจะวางมากกว่าหนึ่งค่าบนหน้าจอเดียวกันก็ได้ตามพื้นที่ที่เหลือ
อยากเห็นข้อมูลสำคัญโดยไม่ต้องหยิบมือถือ?
เลือกหน้าปัด Airclock Mini ที่เข้ากับวันของคุณ